Nghịch lý: Ngập lụt mùa mưa, thiếu nước mùa khô

Nguồn nước dồi dào nhưng vẫn thiếu

Đắk Lắk có một cấu trúc tài nguyên nước vô cùng đa dạng, đặc biệt, có nhiều lưu vực sông quan trọng như sông Sêrêpốk (18,4 tỷ m³/năm), sông Ba (9,75 tỷ m3/năm), cùng hệ thống sông, suối ven biển phía Đông như sông Cầu, sông Kỳ Lộ, sông Bàn Thạch… Ngoài ra, trên địa bàn tỉnh có 1.208 công trình thủy lợi, trong đó có 676 đập, hồ chứa nước với tổng dung tích khoảng 800 triệu m³, phục vụ trực tiếp cho khoảng 791.000 ha đất sản xuất nông nghiệp, với các loại cây công nghiệp, cây ăn quả và cây hàng năm khác. Đồng thời, nước cũng bảo đảm nhu cầu cấp nước sinh hoạt cho khoảng 2,3 triệu người và phục vụ phát triển thủy điện, công nghiệp, đô thị, du lịch và dịch vụ.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, mặc dù tiềm năng và lợi thế lớn, tài nguyên nước của tỉnh Đắk Lắk vẫn đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong bối cảnh biến đổi khí hậu, nhu cầu sử dụng nước ngày càng gia tăng và áp lực phát triển kinh tế - xã hội. Đặc biệt, tình trạng ngập lụt mùa mưa và thiếu nước vào mùa khô diễn biến ngày càng phức tạp, tần suất xuất hiện cao hơn và mức độ ảnh hưởng ngày càng lớn. Đơn cử như các xã thuộc khu vực biên giới phía Tây, thường xuyên bị ngập lụt vào mùa mưa nhưng cũng là địa bàn bị thiếu nước sản xuất và sinh hoạt nghiêm trọng nhất vào mùa khô. Theo thống kê, giai đoạn 2010 đến nay, trung bình mỗi năm toàn tỉnh có khoảng 4.000 - 5.000 hộ dân thiếu nước sinh hoạt. Riêng năm 2024, khu vực phía Tây tỉnh đã thiệt hại khoảng 165 tỷ đồng do hạn hán, thiếu nước sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp.

Khu vực xã Đắk Liêng thường xuyên bị ngập lụt vào mùa mưa gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn An Phú, một trong những nguyên nhân khiến tài nguyên nước của tỉnh đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng là do sự phân bố nguồn nước theo mùa còn thiếu cân đối. Khoảng 80 - 90% lượng mưa tập trung vào mùa mưa gây ngập lụt nhiều địa phương; còn mùa khô kéo dài từ 5 - 6 tháng đã gây khó khăn cho việc tích trữ, điều tiết nước phục vụ sinh hoạt và tưới tiêu cho sản xuất nông nghiệp của tỉnh. Bên cạnh đó, nhiều công trình thủy lợi đã xuống cấp, bồi lắng, chưa đáp ứng được yêu cầu cung cấp nước theo thiết kế cũng đặt ra yêu cầu phải tăng cường quản lý và khai thác bền vững hơn trong thời gian tới.

Sức ép lên mạch nước ngầm

Theo Hội Nước và Môi trường Việt Nam, khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên nói chung, Đắk Lắk nói riêng là một trong những vùng có nhu cầu sử dụng nước tăng nhanh nhất cả nước do tác động của phát triển nông nghiệp, công nghiệp, đô thị hóa và du lịch ven biển. Nhu cầu nước tập trung chủ yếu cho tưới cây công nghiệp, cấp nước sinh hoạt, công nghiệp, du lịch và duy trì dòng chảy môi trường. Nông nghiệp hiện vẫn là ngành sử dụng nước lớn nhất trong khu vực. Một hécta cà phê trung bình cần từ 600 - 800 m³ nước cho mỗi đợt tưới mùa khô, trong khi sầu riêng còn cần nhiều nước hơn, đặc biệt trong giai đoạn ra hoa và nuôi trái. Việc khai thác nước phục vụ tưới chủ yếu từ nước dưới đất và các hồ chứa nhỏ, tạo áp lực lớn lên nguồn nước mùa kiệt.

Nhiều diện tích cà phê bị thiếu nước vào mùa khô

Khi những hồ chứa thủy lợi chưa đáp ứng được khả năng điều tiết nước trong mùa hạn, nhu cầu dùng nước đổ dồn lên các tầng chứa nước dưới đất. Tại các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của tỉnh, để phục vụ tưới cho những rẫy cà phê, hồ tiêu vào mùa khô buộc người dân phải khai thác nước ngầm vượt quá giới hạn phục hồi tự nhiên khiến mực nước ngầm đã tụt sâu từ mức nông (2 - 3 m trước đây) xuống 20 - 30 m, có nơi vượt quá 30 m.

Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước Quốc gia cũng cảnh báo thực trạng đáng lo ngại: Tại các khu vực hình thành từ đá bazan ở Tây Nguyên, việc khai thác mạnh nguồn nước dưới đất phục vụ tưới tiêu thâm canh đang làm suy giảm mực nước ngầm nghiêm trọng. Thực tế ghi nhận nhiều giếng khoan đã suy giảm lưu lượng hoặc cạn nước cục bộ trong mùa khô, buộc người dân, đặc biệt là tại các khu dân cư phân tán ở các xã vùng sâu phải tiếp tục khoan sâu hơn nữa để tìm nguồn nước.

Nhấn mạnh về mức độ cấp thiết của vấn đề, ông Chu Phạm Ngọc Hiển, Chủ tịch Hội Nước và Môi trường Việt Nam cho rằng: Không thể để tình trạng "khát" nước và ô nhiễm ngay trên những lưu vực sông dồi dào cứ thế tiếp diễn. Suy giảm nguồn nước đang đe dọa trực tiếp đến sinh kế bền vững, cản trở bước tiến xây dựng nông thôn mới và khát vọng năng lượng xanh. Điều này đòi hỏi các cấp từ Trung ương đến chính quyền các tỉnh phải khẩn trương tháo gỡ khó khăn trong quản lý, thu hút đầu tư hạ tầng nhằm làm chủ nguồn nước trước khi quá muộn.

Minh Thuận

Nguồn: “Báo Đắk Lắk Điện tử”

Bài viết gốc: Xem tại đây