Sầu riêng Đắk Lắk: Tư duy mới, vị thế mới

Để giữ vững vị thế "tỷ đô" trên thị trường quốc tế, Đắk Lắk đang chuyển mạnh tư duy từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang kinh tế nông nghiệp, từng bước kiến tạo hệ sinh thái bền vững, minh bạch và chuyên nghiệp.

Đừng để trái sầu riêng đi một mình

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT), so với năm 2022, diện tích sầu riêng của tỉnh đã tăng 82,6%; sản lượng tăng 137,4%. Trong khi đó, toàn tỉnh mới có 7.500 ha có mã số vùng trồng, 41 cơ sở quả tươi được phê duyệt.

Những con số này cho thấy, tỉnh đã có một ngành hàng quy mô lớn, tốc độ phát triển rất nhanh. Tuy nhiên, khoảng cách giữa quy mô sản xuất và năng lực quản trị đang là một trong những vấn đề đáng quan tâm. Trong đó, năng lực truy xuất, kiểm soát chất lượng, tổ chức vùng nguyên liệu, chế biến và logistics vẫn cần được củng cố.

Đây cũng là lý do đồng chí Đỗ Hữu Huy, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp; lấy chất lượng, hiệu quả, khoa học - công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo làm động lực. Theo lãnh đạo tỉnh, ngành hàng không chỉ cần quan tâm sản xuất được bao nhiêu tấn mà phải tính đến mỗi héc-ta tạo ra bao nhiêu giá trị, người nông dân được hưởng bao nhiêu và thương hiệu Đắk Lắk được định vị như thế nào trên thị trường quốc tế.

Đắk Lắk đang chuyển mạnh tư duy từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang kinh tế nông nghiệp, kiến tạo hệ sinh thái bền vững, minh bạch và chuyên nghiệp. Ảnh: Hữu Hùng

Đây là sự thay đổi quan trọng về cách nhìn, bởi một trái sầu riêng khi ra khỏi vườn không chỉ mang theo giá trị của một loại trái cây mà mang theo cả quy trình canh tác, nguồn nước, vật tư nông nghiệp, mã số vùng trồng, doanh nghiệp thu mua, cơ sở đóng gói và uy tín của cả vùng sản xuất.

Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ NN-MT) Lê Minh Hoan cho rằng, mỗi chủ thể đang nhìn trái sầu riêng từ một góc độ khác nhau: nông dân nhìn vào mùa vụ và thu nhập; doanh nghiệp nhìn vào đơn hàng, tiêu chuẩn, logistics; nhà khoa học quan tâm giống, dinh dưỡng, sâu bệnh; cơ quan quản lý quan tâm mã số vùng trồng, kiểm dịch và thị trường... Nếu mỗi bên chỉ hoàn thành phần việc của mình, cả ngành hàng vẫn chưa tạo thành một chỉnh thể. Vì thế, “đừng để trái sầu riêng đi một mình” không chỉ là câu chuyện liên kết giữa người trồng và doanh nghiệp mà đó phải là sự kết nối của dữ liệu, tiêu chuẩn, khoa học, thị trường, logistics, chế biến và trách nhiệm quản lý.

Nông dân Đắk Lắk bước vào vụ thu hoạch sầu riêng năm 2026. Ảnh: M. Thuận

Thực tế, Đắk Lắk đã hình thành 28 hợp tác xã chuyên sản xuất sầu riêng; 185 hợp tác xã nông nghiệp có hợp đồng liên kết sản xuất - tiêu thụ với doanh nghiệp; bước đầu có 7 doanh nghiệp lớn xây dựng chuỗi giá trị từ vùng trồng đến sơ chế, đóng gói đạt chuẩn xuất khẩu. Năm 2025, tỉnh lấy 84 mẫu sầu riêng tại 38/68 mã số vùng trồng trọng điểm để kiểm tra dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và cadimi, cả 84 mẫu đều đạt tiêu chuẩn. Tuy nhiên, những kết quả đó là nền tảng nhưng chưa thể là đích đến, bởi chất lượng không thể được “sửa” ở cuối chuỗi. Chất lượng phải bắt đầu từ đất, nước, giống, quy trình canh tác và cách người nông dân quản lý vườn cây.

Từ chuỗi giá trị sang hệ sinh thái ngành hàng

Nếu "chuỗi giá trị" là hành trình từ đầu vào, sản xuất, thu mua, chế biến đến phân phối thì "hệ sinh thái ngành hàng" được hiểu rộng hơn nhiều. Ở đó, nông dân không đứng riêng; hợp tác xã không chỉ làm nhiệm vụ tập hợp sản lượng; doanh nghiệp không chỉ xuất hiện vào thời điểm thu hoạch. Nhà khoa học, ngân hàng, bảo hiểm, logistics, kiểm nghiệm, khuyến nông, cơ quan quản lý, nền tảng số và thị trường đều phải trở thành những mắt xích có trách nhiệm với kết quả chung. Đó chính là điểm mới trong tư duy phát triển sầu riêng Đắk Lắk.

Ông Lê Minh Hoan cho rằng, chuỗi ngành hàng có thể vận hành trong một hoặc vài mùa vụ, còn hệ sinh thái phải nhìn sầu riêng trong 5 năm, 10 năm tới. Khi đó, chính quyền phải đóng vai trò kết nối các bên; doanh nghiệp không chỉ mua bán mà phải đầu tư dài hạn vào vùng nguyên liệu; nhà khoa học nghiên cứu giống, quy trình canh tác thích ứng với điều kiện nước và khí hậu; còn ngành hàng phải hướng tới chế biến, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Từ cách tiếp cận ấy, câu hỏi về thị trường cũng cần thay đổi. Không thể chỉ hỏi “bán cho ai” mà phải trả lời “thị trường cần gì” và “Đắk Lắk có thể tạo ra giá trị gì phù hợp với nhu cầu đó”.

Một cơ sở thu mua đóng gói xuất khẩu trên địa bàn tỉnh. Ảnh: M. Thuận

Theo bà Ngô Tường Vy, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Chánh Thu, tốc độ tăng trưởng “nóng” của ngành sầu riêng khiến hệ thống mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và năng lực đáp ứng của doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân chưa theo kịp. Chất lượng sản phẩm đang là một trong những điểm nghẽn cần được giải quyết nhanh để củng cố niềm tin của khách hàng.

Trong năm 2026, khoảng 70% sản lượng sầu riêng Đắk Lắk dự kiến dành cho thị trường Trung Quốc, phần còn lại hướng tới các thị trường như Đài Loan, Thái Lan và Hoa Kỳ. Đây vừa là lợi thế, vừa đặt ra yêu cầu phải đa dạng hóa thị trường và sản phẩm.

Khâu sơ chế sầu riêng cấp đông tại Nhà máy Chế biến trái cây xuất khẩu Chánh Thu Đắk Lắk. Ảnh: M. Thuận

Đắk Lắk kêu gọi thu hút đầu tư vào vùng nguyên liệu, cơ sở đóng gói, kiểm định, kho lạnh, chế biến sâu và logistics vào 18 cụm công nghiệp, 14 khu công nghiệp và 13 chợ đầu mối về cà phê, sầu riêng đã được tỉnh quy hoạch; đồng thời kỳ vọng các kết nối tại diễn đàn Kết nối sản xuất, tiêu thụ sầu riêng - Hệ sinh thái sầu riêng bền vững (diễn ra ngày 16/8 vừa qua) phải được chuyển thành dự án đầu tư, liên kết sản xuất, hợp đồng thương mại cụ thể.

Đắk Lắk đang từng bước xây dựng vị thế mới cho sầu riêng thông qua khả năng kiểm soát chất lượng, sức mạnh liên kết, giá trị gia tăng, mức độ đa dạng thị trường và khả năng tạo dựng một thương hiệu có uy tín.

Minh Thuận - Võ Phê

Nguồn: “Báo Đắk Lắk Điện tử”

Bài viết gốc: Xem tại đây