Chỉ 17% hồ chứa thủy lợi được xây dựng phương án ứng phó khẩn cấp

Hơn 400 hồ chứa nước hư hỏng nặng sau bão số 3

Chia sẻ về công tác quản lý, vận hành hồ chứa tại Hội nghị Quản lý và vận hành hồ chứa thủy lợi chiều 13/11, ông Nguyễn Đăng Hà, đại diện Cục Thủy lợi cho biết, cả nước đã xây dựng 7.315 đập, hồ chứa thủy lợi, trong đó có 6.723  hồ chứa với tổng chiều dài đập khoảng 1.182km, tổng dung tích trữ khoảng 15,2 tỷ m3. Các hồ chứa thủy lợi cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, sinh hoạt kết hợp cắt, giảm lũ và phục vụ đa mục tiêu như cấp nước phát điện, tạo không gian phát triển điện mặt trời, nuôi trồng thủy sản, phát triển du lịch…

Thứ trưởng Bộ NN-PTNT Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh yếu tố đa mục tiêu trong khai thác hồ chứa thủy lợi. Ảnh: Linh Linh.

Phần lớn các hồ chứa lớn có dung tích từ 3 triệu m3 trở lên đã được sửa chữa đảm bảo an toàn. Tuy nhiên, sau cơn bão số 3 phát sinh, cả nước có hơn 400 hồ chứa bị hư hỏng nặng (62 hồ lớn, 113 hồ vừa, 233 hồ nhỏ) chưa được sửa chữa nâng cấp.

Theo báo cáo của Cục Thủy lợi, sau đợt mưa lũ vừa qua, một số tồn tại về lòng hồ, vùng hạ du đập cũng như công tác vận hành bộc lộ rõ hơn. Hiện mới có 17% số hồ được xây dựng phương án ứng phó với tình huống khẩn cấp; 5% số hồ được xây dựng bản đồ ngập lụt hạ du. Với các hồ chứa, đặc biệt hồ lớn, hạ du đông dân cư nếu không được xây dựng phương án, khi có tình huống sẽ rất bị động trong công tác ứng phó.

Trước các thách thức về mưa lũ cực đoan diễn biến khó lường trong bối cảnh biến đổi khí hậu, áp lực từ các hoạt động dân sinh, phát triển kinh tế ở thượng nguồn cũng như vùng hạ du đập và áp lực thực hiện nhiệm vụ khai thác đa mục tiêu hồ chứa, đại diện Cục Thủy lợi cho rằng cần có giải pháp về xây dựng, hoàn thiện chính sách.

Theo đó, Cục Thủy lợi sẽ tham mưu Bộ NN-PTNT phối phối hợp với Bộ Công Thương, các Bộ, ngành, địa phương có liên quan xây dựng Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 114/2018/NĐ-CP về quản lý an toàn đập, hồ chứa nước bảo đảm chặt chẽ, hiệu quả, khả thi, đúng quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, cần rà soát, hoàn thiện quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn, định mức, định mức khai thác -  khai thác phục vụ khảo sát, thiết kế, thi công, quản lý vận hành đập, hồ chứa nước phù hợp với điều kiện mới.

Bên cạnh đó, Cục Thủy lợi sẽ làm việc với các Cục, vụ khác thuộc Bộ để nghiên cứu tháo gỡ khó khăn liên quan đến hoạt động nuôi trồng thủy sản trong lòng hồ; thay đổi nhiệm vụ, thông số kỹ thuật công trình; xử lý công trình hết tuổi thọ, không còn nhu cầu sử dụng, hư hỏng nặng không thể sửa chữa phục hồi…

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, trong bức tranh toàn cảnh, số lượng hồ chứa thủy lợi nhiều nhưng dung tích chứa nước chỉ bằng 30% so với hồ thủy điện. Bên cạnh đó, việc quản lý, vận hành hồ chứa thủy lợi gặp một số khó khăn và vướng mắc như chưa có luật quy định dừng khai thác đối với những hồ chứa có thời gian dài vận hành; dung tích thật và dung tích thiết kế hồ chứa có chệnh lệch sau khảo sát...

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, đây là vấn đề lớn mà Bộ NN-PTNT đang làm việc với Cục Thủy lợi và các cơ quan liên quan tìm kiếm giải pháp.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho rằng việc vận hành hồ thủy lợi hiện nay nhấn mạnh yếu tố đa mục tiêu. Hồ chứa thủy lợi không chỉ phục vụ sản xuất nông nghiệp mà còn phục vụ các ngành khác, không chỉ có chức năng tích nước, xả nước, tưới nước mà còn phục vụ hoạt động kinh tế. Ngoài ra, hồ thủy lợi phải đảm bảo sự an toàn, hồ có dung tích cắt lũ phải vận hành để cắt lũ…

“Đặc biệt, bão số 3 là câu chuyện lớn trong vận hành hồ chứa, đặc biệt là hồ chứa liên vùng. Rất nhiều vấn đề đặt ra trong các quyết định và cách vận hành hồ chứa thủy lợi hiện nay để đảm bảo đa mục tiêu, vận hành hiệu quả và để hồ chứa thực sự là linh hồn của thủy lợi”, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết.

Ứng dụng công nghệ tiên tiến trong quản lý vận hành hồ chứa

Ứng dụng công nghệ tiên tiến trong quản lý vận hành hồ chứa đang là một nhu cầu cấp thiết, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp. Ông Hà Ngọc Tuấn, Phó Giám đốc Công ty KIV, đại diện Liên danh KIV - Weatherplus cho biết, việc sử dụng công nghệ số và các hệ thống hỗ trợ trong quản lý hồ chứa là bước tiến quan trọng. Trong các dự án của mình, công ty đã áp dụng toàn bộ kỹ thuật và tiêu chuẩn của Nhật Bản để tăng độ chính xác trong tính toán và vận hành, chuyên môn hóa dự báo, nhằm phục vụ dự báo nước mưa về hồ trước khi có cơn lũ.

Các đập, hồ chứa thủy lợi có chức năng phòng chống, ứng phó thiên tai, điều tiết nguồn nước phục vụ dân sinh, sản xuất nông nghiệp lại cải tạo môi trường sinh thái. Ảnh: Quốc Toản.

Theo ông Tuấn, hiện nay có khoảng 40 hồ chứa lớn nhỏ chạy thương mại và thử nghiệm các hệ thống quản lý Weatherplus. Đối với ngành thủy điện, hệ thống chứng minh hiệu quả khi kinh tế cao, giúp tăng thu nhập từ 3-15% thông qua tiết kiệm nguồn nước. Với ngành thủy lợi đã có những thử nghiệm ban đầu. Ví dụ, tại hồ Định Bình (Bình Định), hệ thống này đã giúp tiết kiệm được 1 triệu m³ nước cho vụ đông xuân 2019, một kết quả đáng khích lệ.

Ông Tuấn cũng nhấn mạnh, việc nâng cao hiệu quả quản lý vận hành hồ chứa không chỉ cần quan tâm đến tuổi thọ của hồ mà còn cần phải ứng dụng công nghệ số, đặc biệt trong việc dự báo và quản lý lũ lụt. Ví dụ, khi có bão lớn, cần dự báo lượng mưa và lưu lượng nước về hồ, đồng thời sử dụng công cụ điện toán để đảm bảo vận hành suôn sẻ.

Ông Nguyễn Tùng Phong, Cục trưởng Cục Thủy lợi, cũng chia sẻ, cần tăng cường năng lực dự báo, xây dựng các hệ thống quan trắc ở vùng thượng lưu và các hồ chứa để hỗ trợ phân tích thủy văn. Bên cạnh đó, việc xây dựng các công cụ hỗ trợ ra quyết định trong vận hành hồ chứa là cần thiết để chủ động dự báo nguồn nước và đưa ra kịch bản cắt lũ, xả lũ phù hợp, đảm bảo an toàn cho vùng hạ lưu.

Mặc dù nguồn ngân sách còn hạn chế, các quy định pháp luật hiện nay đã khuyến khích tổ chức, cá nhân đầu tư vào các hệ thống dự báo, hỗ trợ vận hành hồ chứa thủy lợi và thủy điện. Đây là nguồn lực quan trọng để cải thiện công tác quản lý và ứng phó thiên tai trong tương lai.